Dr Piotr Sieńko: „Chłop jak dąb” i „Długie włosy, a rozum jak u kokoszy”, czyli (nie)równości po polsku

Gdy piszę ten tekst trwa debata na temat praw kobiet w zakresie zdrowia reprodukcyjnego, a właściwie możemy obserwować rozgrywki w kuluarach sejmu, gdzie posłanki polują na niezdecydowanych posłów i próbują ich przekonać do swoich propozycji. Warto dopowiedzieć, że nawet jeśli którykolwiek z projektów (dotyczących dekryminalizacji przerywania ciąży oraz przywrócenia możliwości aborcji ze względów embriopatologicznych, tzw. trzecia przesłanka ustawy z 1993 roku) zostanie przyjęty przez ustawodawcę, to zaproponowane recepty nie tylko nie rozwiążą ogółu problemów Polek, ale będą też dalekie od standardów unijnych – nawet w tak wąskim obszarze praw kobiet, jakim jest zdrowie reprodukcyjne.

Ten symboliczny rys położenia Polek znajduje odzwierciedlenie w twardych danych raportu „Gender Stereotypes”. Czytamy w nim, że aż 47% badanych w Polsce zgadza się ze stwierdzeniem, iż „to nieatrakcyjne, gdy kobiety wyrażają mocne opinie publiczne”, a dla porównania, pogląd ten odrzuca aż 94% Holendrów i Holenderek. Skoro społeczny mainstream wciąż ogranicza kobietom prawo do stanowczego zabierania głosu, nie powinny zaskakiwać kolejne statystyki. Mianowicie 61% polskich respondentów i respondentek twierdzi, że „cała rodzina cierpi, jeśli matka pracuje na pełen etat”. Stereotypy dotyczące aktywności zawodowej Polek są zatem wciąż żywe i skutecznie legitymizują ich dyskryminację na rynku pracy. W konsekwencji ten utrwalony stan rzeczy przekłada się na realne wykluczenie ekonomiczne, czyli niższe zarobki, a w przyszłości głodowe emerytury i znacząco gorszą stopę życiową kobiet.

Omawiane nierówności przekładają się bezpośrednio na relacje domowe i partnerstwo. Te statystyki równie mocno obrazują, z jakimi trudnościami kobiety mierzą się na co dzień. Z raportu wynika, że aż 49% ankietowanych w Polsce uznaje, iż „w ważnych kwestiach to mężczyzna powinien decydować”, a dla porównania z takim poglądem nie zgadza się 96% Szwedów i Szwedek. Badani nie zaliczają jednak do owej kategorii „ważnych kwestii” codziennego sprzątania, prania czy gotowania.

Patriarchalne wzorce kulturowe nie oszczędzają również mężczyzn, uderzając bezpośrednio w ich dobrostan i zdrowie psychiczne. Z raportu wynika, że dla 69% badanych w Polsce „najważniejszą rolą mężczyzny jest zarabianie pieniędzy”. Nic dziwnego, że w tym samym badaniu 38% respondentów ocenia, iż „mężczyzna korzystający z urlopu rodzicielskiego jest mniej ambitny”.

Ponad ćwierć wieku temu Sławomira Walczewska – wybitna filozofka i badaczka dyskursu emancypacyjnego – opublikowała przełomową pracę „Damy, rycerze i feministki”. Postawiła w niej tezę, że współczesna polska obyczajowość po 1989 roku wciąż jest silnie zainfekowana romantyczno-szlacheckimi wzorcami. Przytoczone dane Eurobarometru dobitnie pokazują, że diagnoza Walczewskiej nie straciła na aktualności. Polki nadal wtłacza się w wąski gorset patriarchalnych oczekiwań, redukując ich rolę do tradycyjnych matryc społecznych. Co istotne, ten anachroniczny układ nie służy nikomu. Zamyka kobiety w sztywnych ramach, równocześnie uderza w dobrostan i wolność polskich mężczyzn.